Agencja Wydawnicza "Promocja" zaprasza do współpracy: reklama w internecie i gazecie, filmy reklamowe i reportaże, zdjęcia, antykwariat - skup książek i przedmiotów kolekcjonerskich, galeria - ikony obrazy - wystawa i sprzedaż....
Strona główna / AWP poleca / Sprawiedliwi i nie tylko ziemi mieleckiej i okolic – historie pomocy Żydom na tle strachu, obojętności i zdrady

Sprawiedliwi i nie tylko ziemi mieleckiej i okolic – historie pomocy Żydom na tle strachu, obojętności i zdrady

W pierwszych dniach września 2021 r. ukazała się książka „Sprawiedliwi i nie tylko ziemi mieleckiej i okolic” autorstwa Włodka Gąsiewskiego. Zbiega się to z 82. rocznicą zbrodni na kilkudziesięciu Żydach podpalonych i zabitych przez Niemców w mieleckiej synagodze 13 września 1939 r. Publikacja jest wyrazem pamięci dla Żydów, których dotknęła gehenna Holokaustu, także dla ocalonych oraz tych, którzy z narażeniem życia ich ratowali. Jest to jedno z nielicznych tego typu opracowań w Polsce, a opisane postawy niektórych mieszkańców Mielca i okolic, są jasnym przykładem na tle dominującej czarnej nocy niemieckiej okupacji.

Książka to plon blisko 30-letniej pracy dziennikarskiej i naukowo-historycznej autora, od kiedy rozpoczął pisać artykuły, początkowo dotyczące zagłady Żydów na ziemi mieleckiej, a potem także o „Sprawiedliwych” z tego regionu. W publikacji w bardzo szerokim stopniu zostały wykorzystane archiwalia, ale też i relacje żyjących jeszcze świadków z tych trudnych okupacyjnych czasów, w tym rodzin „Sprawiedliwych”. Ich przekaz o krewnych ratujących Żydów jest niezwykle wiarygodny. Opracowanie na wstępie zawiera zwięzły, ale dość treściwy rys osadnictwa żydowskiego na ziemi mieleckiej, a kolejne rozdziały, to próba ukazania historii ratowania społeczności żydowskiej, przez konkretne osoby, a niekiedy nawet całe rodziny. W sumie znalazło się ok. 30. miejscowych „Sprawiedliwych” uznanych oficjalnie przez Instytut Yad Vashem w Izraelu, a do tego jeszcze doszło kilkadziesiąt innych osób i ich rodzin.
Należy przy tym pamiętać, że okupowana ziemia mielecka była wprost najeżona wojskiem niemieckim. Stacjonowały tu dziesiątki tysięcy, a czasem ponad sto tysięcy żołnierzy, nie licząc policji, w tym granatowej, SS, gestapo, żandarmerii i innych formacji. Do tego jeszcze w byłych koloniach niemieckich mieszkało ok. 1.500 Volskdeutschów i ok. 1000 Niemców sprowadzonych do fabryki w Mielcu. Od pierwszych dni panował terror i strach. Podlegali mu w pierwszej kolejności Żydzi, ale też i Polacy. Udzielanie pomocy Żydom równało się z wyrokiem śmierci dla pomagających. Okupant niemiecki w praktyce realizował tę groźbę dla ratujących. W niniejszej publikacji z imienia i nazwiska wymienionych jest ok. 30 zabitych za to Polaków, ale ich liczba mogła sięgać nawet 50. Niekiedy były to całe rodziny. Oczywiście do tak wielkich strat przyczyniły się także negatywne postawy niektórych Polaków, donosicielstwo, łapownictwo, a niekiedy wręcz zabójstwa Żydów. Dziś trudno oszacować skalę tych działań, ale zaraz po wojnie odbyło się co najmniej kilkadziesiąt procesów za te czyny. Jednak wielu nagannych zachowań, czy wręcz zbrodni nie ujawniono…

W słowie wstępnym książki jest wypowiedź Renaty Szyfner-Hurd – córki Sprawiedliwego Eugeniusza Szyfnera i wnuczki Sprawiedliwej, jego matki Katarzyny Szyfner, którzy podczas okupacji niemieckiej przechowywali dziewięcioro Żydów. W odpowiedzi na pytanie: Czy z perspektywy doświadczeń Rodziny Sprawiedliwych, widzisz potrzebę ich upamiętniania dla innych ludzi?, mówi ona m.in.: Uważam, że jak najbardziej, bo byli to naprawdę ludzie niecodzienni. Patrząc na czasy dzisiejsze, to jestem ciekawa ilu znalazłoby się ludzi, żeby pomóc bliźniemu niekoniecznie tej samej narodowości czy wiary? A jednak w tamtych trudnych latach, gdy Polska była jedynym krajem, gdzie za pomoc Żydom była kara śmierci, bo już na przykład w Holandii, karą był jakby mandat. A Polacy byli karani karą śmierci i traciły życie całe rodziny. Jednak ci ludzie na to się zdobyli i teraz jest pytanie – co było ich motywacją? Wydaje mi się, że oni nie potrzebowali motywacji, że nie rozkładali tego na składniki proste, czy pomóc, czy nie? Tylko to po prostu było dla nich oczywiste, sami nie wiedzieli czemu pomagają, robili to z potrzeby serca. Uważam więc, że takich ludzi, którzy ryzykowali swoje życie na bezinteresowną pomoc, należy upamiętniać, bo byli to ludzie nadzwyczajni.

Zapraszamy do wysłuchania wywiadu w Polskim Radio Rzeszów:

„Sprawiedliwi z Mielca” w Polskim Radio Rzeszów – wywiad z Włodkiem Gąsiewskim…

Józef Witek o książce „Sprawiedliwi…”

 

Publikacja została przygotowana i wydana drukiem ze środków własnych autora. Książka dostępna jest w sprzedaży w antykwariacie-galerii w Mielcu, ul. Sobieskiego 1/1 od pon. do pt. 10-14, tel. 177411527; 602 776197, e-mail: kontakt@promocja.mielec.pl oraz w Internecie: https://allegro.pl/oferta/sprawiedliwi-i-nie-tylko-wlodek-gasiewski-11130410643 i https://www.ebay.pl/itm/274940493105 – autor zaprasza do zakupu i lektury.

Format książki 16×23,5 cm, 275 stron. Okładka miękka, wydanie Mielec 2021.

Spis treści
Od autora ……. 8
Słowo wstępne córki i wnuczki Sprawiedliwych. Wypowiedź Renaty Szyfner-Hurd córki Sprawiedliwego Eugeniusza Szyfnera i wnuczki Sprawiedliwej, jego matki Katarzyny Szyfner, którzy podczas okupacji niemieckiej przechowywali dziewięcioro Żydów …… 10
Rozdział I Żydzi na ziemi mieleckiej …… 12
Osadnictwo żydowskie do czasu rozbiorów Polski ….. 12
Rozwój osadnictwa i próby kolonizacji żydowskiej w okresie galicyjskim …. 15
Żydzi ziemi mieleckiej w okresie II Rzeczypospolitej …….. 19
Zagłada Żydów na ziemi mieleckiej ……. 22
Rozdział II Na ziemi mieleckiej – wśród narodów świata ……….. 24
Harmonista na dachu… – jak Tomasz Buś uratował Itę – Irenę Weissmann swoją przyszłą żonę ……….. 32
Danuta Ciecierska z Warszawy do Mielca i z powrotem …… 46
Zofia Czarnota pośmiertnie otrzymała medal w Mielcu ……… 49
Ćwik Genowefa – Kilianowie z Pnia „Sprawiedliwych”, nieprawdopodobna historia uratowanego Izraela Kleina i „rosyjskiego generała” ……… 52
Władysław Bartoszewski odnalazł ,,Sprawiedliwych” – bracia Dobrowolscy Józef, Stanisław i Władysław oraz Zofia Dobrowolska z Chrząstowa i okolic ….. 57
Ostatni z Jankielów. Historia ocalenia przez Jana i Marię Domagałów z Zachwiejowa Icka i Jeremiasza Kirschenbaumów oraz śmierci ich siostry Blimy zastrzelonej przez kapitana Wehrmachtu ……. 63
Jak Zofia i Maciej Dudzikowie z Czajkowej Zygę i Salka Allwaissów uratowali …… 86
Tadeusz Kasprowicz – lekarz Sprawiedliwy …….. 97
Powrót z Edenu – umarli nie dziedziczą, czyli historia Olgi Warchałowskiej uratowanej przez Eugeniusza Korczaka córki baronowej Blattberg z Borowej ………… 100
Korzennik Józefa Anna (Bogusz) z bratem księdzem ratująca w Mielcu Żydów …….. 110
Sprawiedliwi wśród Narodów z Żarówki Bronisława i Władysław Kryczkowie oraz Józefa i Jan Cichoniowie ……… 112
Sprawiedliwa w Borowej spoczywa ……… 118
Markowski Franciszek, Markowska Stefania, Markowski Stanisław i Walas Marcin z Chrząstowa, którzy uratowali żydowskie małżeństwo Friedę i Marka Verstandig …. 124
Józef Mądry – z pamiętnika „Sprawiedliwego człowieka” …….. 134
Maria i Stanisław Pachołowie i ich syn Piotr uratowali rodzinę Birnbaum z Radomyśla Wielkiego ………. 148
Pieróg Eugeniusz Sprawiedliwy z Borków Nizińskich ….. 150
Starak Józef, Starak Julia, Starak Zbigniew, Pytel-Starak Józefa ……. 152
Florian Szczurek z Janowca zginął za ukrywanie Żydów ……….. 154
Katarzyna Szyfner i Eugeniusz Szyfner „Sprawiedliwi” z chorzelowskiego majątku Tarnowskich …… 156
Rozdział III Skazani ale uratowani …….. 171
Ocaleni w Grojs Radomyszle ……… 172
Dzieciństwo z gwiazdą Dawida, wspomnienia Eisika Leibowicza – urodzonego przed wojną w Radomyślu Wielkim, który przeżył zagładę Żydów tego miasteczka .. 175
Ostatni Żyd urodzony na ziemi mieleckiej, historia Edzia Rosenblatt vel Edwarda Stanisława Duleckiego, który przyszedł na świat w Dulczy Małej 5 stycznia 1944 r. .. 184
Moniek Koen – Moshe Gur, który przeżył Holocaust ……… 199
Wieczność w kurniku czyli młoda Żydówka podczas wojny w Mielcu ……. 205
Uratowana Szejndla Ladner ……….. 218
Rozdział IV godni pamięci znani i nieznani. Inne przykłady ratowania Żydów na ziemi mieleckiej podczas okupacji niemieckiej w latach 1939-1944 …. 219
Andrzej Bik i Jan Bik ……… 219
Ksiądz Jan Curyłło – proboszcz parafii Radomyśl Wielki ……… 222
Wiktor Jaderny ……… 225
Jak „Jędrusie” pomagali Żydom ………. 226
Andrzej Kopecki ………. 228
Rodzina Marii Kseń z Łysakowa ………. 229
Stefan i Maria Piechota z Czajkowej …….. 229
Stanisław Rębiś z Trzciany k. Mielca, który uratował Żyda Leiba Sussela (Süsella) Feuera ………. 230
Stefanowiczowie z Radomyśla Wielkiego ……… 235
Zofia Sajek ………… 236
Józef Szęszoł ……….. 238
Leon Wanatowicz ………. 238
Józefa Wojciechowska …………. 240
Rozdział V represje wobec Polaków ratujących Żydów …….. 242
Za co Niemcy spalili Podborze ………… 243
Panika, strach i represje – skutki pacyfikacji Podborza ……….. 248
Polacy zabici przez Niemców za udzielanie pomocy Żydom ………… 249
Źródła ………… 253
Indeks nazwisk – obejmuje także przypisy i źródła ………………………………………………. 261
Indeks miejscowości i nazw geograficznych (bez źródeł) …………………………………….. 271

Sprawiedliwi nie tylko… ukazał się dodruk z indeksem nazwisk i miejscowości

Sprawdź również

Finisaż odwołany

Z przykrością informujemy, że finisaż wystawy prac Stanisława Szęszoła jest odwołany ze względu na problemy …